ขณะที่กำลังพยายามขุดโคลนหนาหนึ่งเมตรออกจากพื้นห้องน้ำ บทสนทนาระหว่างพวกผมและพวกพี่ๆจากมูลนิธิกระจกเงาก็เกิดขึ้น

                มูลนิธิกระจกเงาเป็นองกรการกุศลระดับนานาชาติที่ทำหน้าที่จัดหาอาสาสมัครไปประจำพื้นที่ที่ประสพภัยธรรมชาติหรือภัยสังคมต่างๆ อาสาสมัครที่ลงมาที่ตั้งแต่เด็กมัธยมถึงหนุ่มสาวชาวออฟฟิศ ค่ายครั้งนี้ก็เป็นผลจากการร่วมมือกันระหว่างม.ธรรมศาสตร์และกระจกเงา

                “พี่ทนกรุงเทพฯไม่ไหวว่ะ” พี่จีซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดาเจ้าหน้าที่ของมูลนิธิเอ่ยขึ้นมาหลังจากผมเอ่ยถามเหตุผลในการตัดตัวเองออกจากสังคมเมืองที่คุ้นเคยมาขุดโคลนโดยไม่ได้กลับบ้านมาเป็นเวลาหลายเดือนแล้ว พี่จีเป็นชายร่างผอม ใส่แว่น หนวดเคราดกดำ อายุประมาณยี่สิบปลายๆ ภายหลังพวกเราพากันเรียกพี่เขาจนติดปากว่า “ท่านผู้นำจี” เนื่องจากความประทับใจที่พี่แกได้ใส่เสื้อยืดแขนกุดแอวลอย พร้อมกับปิดบังช่วงล่างด้วยboxerสั้นเต่อลายหัวใจมาในวันแรกที่พวกเราได้พบเจอ คำว่า“ท่านผู้ทำ”ในที่นี้ ก็คือผู้นำแฟชั่นนั่นเอง โดยได้สืบทราบโดยละม่อมภายหลังว่า เสื้อผ้าที่ใส่นั้น เป็นเสื้อผ้าที่มีผู้คนบริจาคมาเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัย แต่ไม่มีใครเอา

                “พี่อยู่โน่นทำงานออฟฟิศ เจ้านายงี่เง่า ไม่ไหวว่ะ วันๆซ้ำไปซ้ำมา ไม่มีความสุข เร่งรีบตลอดเวลา ใจมันไม่สงบ นี่พี่ตั้งแต่มาประจำที่นี่ยังไม่ได้กลับบ้านเลย คนอื่นเค้ากลับกันไปหลายๆรอบ พี่ยังไม่ได้กลับเลย พี่มาอยู่นี่ กินข้าวมื้อละเจ็ดแปดบาท ตื่นมาขุดโคลน เย็นกินน้ำปลากัด (เหล้าเถื่อน) ดึกก็นั่งคุย แล้วก็นอน ตังค์ไม่ได้ก็ไม่เป็นไร เราเอาสบายใจดีกว่า ไม่ต้องกลัวเสื้อเลอะต้องซื้อใหม่ด้วย พี่จิ้กเสื้อที่เค้าบริจาคมาใส่ทุกวัน (หัวเราะขนาดสามอึกปานกลาง) จะแขนกุดอะไรก็มาเหอะ ใส่แม่งหมด ไม่ต้องกลัวใครด่าเป็นตุ๊ด พวกที่มาช่วยนี่เดี๋ยวไม่กี่วันก็กลับแล้ว คนที่อยู่ยาวอย่างพี่มีแค่ไม่กี่คนเอง

                “เฮ้ยเดี๋ยวคืนนี้กินเหล้ากันก็ได้นะ เหล้าที่นี่มันบริสุทธิ์สาดดดด น้ำปลากัด น้ำปลากัด เค้าเรียกกัน สองลิตรร้อยเดียวเอง แม่งโคตรแรงง่ะ แบบแรงบิดาเสียชีวิต จุดไฟติด ไม่เมาค้างด้วย พวกพี่กินทุกคืน อยู่นี่มันเหงานะ กลางคืนถ้าไม่คุยกันมันก็เงียบผีหลอกไปซะหมด นะ คืนนี้มาเมากัน  

                    “อะไรไอคุณพี่ เค้ามาไม่กี่วันชวนเมาแล้วรือ” เด็กหนุ่มหน้าตาคราวพ่อถึงลุงเอ่ยขึ้น ทราบภายหลังว่าชื่ออาร์ท อายุอานามของอาร์ทนั้นก็เพียงแค่ยี่สิบปีเท่านั้น แต่หน้าผากของเขานั้นก็กินไปเกือบครึ่งกะบาล แลดูแล้วชวนให้นึกถึงสมัยราชวงศ์แมนจูครองเมืองจีน หนวดเคราที่รุงรังของเขาช่วยเพิ่มอายุทางกายภาพของเขาไปมากกว่าอายุจริงอย่างน้อยก็สิบห้าปี จวบจนทุกวันนี้ผมก็ยังทำใจไม่ได้ที่ถูกไอลุงคนนี้เรียกว่าพี่ ความสำคัญของอาร์ทนั้น นอกจากจะเป็นคนที่หัวเถิกและหน้าแก่ที่สุดในบรรดาสมาชิกของกระจกเงาแล้ว (หรืออาจจะที่สุดในอำเภอลับแล) ก็คืออาชีพเก่าของอาร์ทก่อนที่จะมาเป็นนักผจญโคลนในปัจจุบัน อาร์ทเคยทำอาชีพนักดนตรีและนักแต่งเพลง เขาได้ออกอัลบั้มมาหนึ่งอัลบั้มในนาม Siamese Ghetto (ซึ่งถูกพี่จีล้อว่าขายได้แค่สามม้วนทั่วประเทศ) และยังเป็นผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของนักร้องชื่อดัง ฟิล์ม รัฐภูมิ ใช่แล้วครับ ผมแทบหัวเราะโดยละม่อมเป็นภาษาเปรูเมื่อได้สืบทราบว่าอาร์ทคือผู้แต่งเพลงยากูซ่าที่ฮิตติดชาร์ตเกาะทุกกระแสที่พอจะมีให้เกาะอยู่ในปัจจุบัน

                “โห จะไปรวยอะไรล่ะพี่ (อย่าเรียกกูพี่ได้ไหม:ผู้เขียน) เพลงแม่งดังขนาดนั้น คนแต่งได้ 6,000 บาท ตดไม่ทันหายเหม็นก็หมดแล้วพี่ (............) ถ้าไม่แต่งให้ เค้าก็ไปเอาคนอื่นมาแต่งได้ เพลงพวกนี้มันทำเอาเอ็มวีมันอย่างเดียว แต่งมามั่วๆก็ได้แล้ว”

                “เวลาแต่งนี่ นั่งขี้ไปแต่งไปรึเปล่าครับถึงได้แต่งได้ลึกซึ้งขนาดนี้” ผมถามขึ้นเพราะความสงสัย

                “โห พี่(มึงลองพูดอีกครั้งสิ... ตูด)  ผมทำไปก็ไม่ได้ภูมิใจอะไรหรอก แต่ยังไงคนเราก็ต้องกินต้องอยู่ จะให้เลือกทางเดินเองตลอดมันเป็นไปไม่ได้ ผมบอกได้เลยว่าผมไม่ชอบไอเพลงยากูซ่าอะไรนี่หรอก อยู่กรุงเทพฯอะไรๆก็แพง ปากท้องไม่อิ่ม ยังไงก็ต้องดิ้นไป อยู่นี่เด่ะ ชิวๆ ไม่ต้องคิดไรเลย ได้ทำความดีอีกตั้งหาก ผมเป็นชาวคริสต์นะพี่เห็นอย่างงี้ ใบเบิ้ลก็พกตลอด เพื่อนมนุษย์ก็ต้องรักกันเด่ะ ใช่ป่ะ ส่วนไอเรื่องเพลงน่ะ ดีๆผมก็มี ความจริงผมเองก็นักดนตรีนะ ออกเทปมาแล้วด้วย..”

                “ขายได้สามม้วนถ้วน” พี่จีแทรกขึ้นมา

                “เหี้ย..........ม จริงๆนะพี่จีพูดอย่างงี้”

                “จริงเด่ะ วงไร เพื่อเคยฟัง” ผมเอ่ยถามขึ้นอีกครั้งด้วยความอยากรู้

                “Siamese Ghetto รู้จักป่ะพี่”

                “อ๋อที่เป็นบอยแบนสี่คน แต่งตัวนวลๆใช่ป่ะ ว่าน่าคุ้นๆ เพลงอะไรนะดังๆ เธอไม่กินฟัก... อะไรซักอย่างนะ?”

                “เวร นั่นมันบีมิกซ์”

                “อ๋อ ไม่รู้ เห็นหน้าเหมือน” การกวนตีนคนอายุน้อยกว่าที่ดันหน้าแก่กว่า เป็นหนึ่งในนิสัยเสียที่ผมที่ไม่เคยคิดจะแก้ไข (ดันเรียกกูพี่ทำไมล่ะฟระ)

 

                ตลอดระยะเวลาเก้าวันของค่าย พวกเราทุกคนได้วนเวียนพบปะกลุ่มฅนอาสาเหล่านี้ พอถึงแค่วันที่หก ทุกคนก็ได้รู้ว่าวาลันเทีย(สำเนียงไทย)ต้องเป็นคนหูไวตาไวคิดก่อนพูด ได้รู้ว่าคนแต่งเพลงยากูซ่าจริงๆแล้วเป็นตาลุงรุ่นน้อง และได้รู้ว่าหากมีปัญหาเรื่องแฟชั่นจะต้องไปปรึกษาใคร

                ในขณะที่ทุกคนดูเหมือนจะสนิทกับพี่ๆ(และน้องอาร์ท)กระจกเงามากขึ้นเรื่อย คำสั่งสอนของพี่แจ็คกลับกลายเป็นสิ่งที่ทุกคนหลีกเลี่ยง เหตุผลนั้นก็พอจะเข้าใจได้ ก็พี่แกพูดถึงเรื่องวาลันเทียก็แค่ทุกครั้งที่คุยกันเท่านั้นเอง

                แต่ในขณะที่ทุกคนพยายามหลีกเลี่ยงพี่แจ็ค พี่แจ็คก็พยายามเข้าหาพวกเราในหลายรูปแบบช่องทาง มีคืนหนึ่งที่พี่เขาพยายามจะมาเข้าร่วมประชุมค่ายกับพวกเรา ผมถึงกับต้องเป็นตัวแทนกลุ่มพยายามเบี่ยงเบนประเด็นเพื่อป้องกันการรุกรานในครั้งนั้น มีอีกคืนที่พี่เขาทำบาบีคิวมาให้ แต่กลับไม่มีคนยอมกิน และมีคืนหนึ่งที่พี่แจ็คมานั่งร้องเพลง “อยากให้ฉันอยู้ด้วยไหม”ของอัสนี-วศันต์อยู่ใกล้ที่ที่พวกเรากินข้าว แต่กลับไม่มีใครสนใจจะฟัง หรือบางคนที่พอจะสนใจก็ตอบกลับไปว่า “ไม่ว่ะ”

                พี่แจ็คก็พยายามเข้าหาพวกเราด้วยเหตุผลประการใดก็มิอาจทราบได้ อาจเป็นเพราะพี่เขาอยากให้พวกเราเรียนรู้ความสำคัญของคำว่าวาลันเทีย ให้หูไวตาไว

                หรืออาจจะเป็นเพราะว่าเขาไม่มีเพื่อนเพียงสักคนเดียวก็ได้

                ไม่มีใครฟังพี่แจ็ค ทั้งๆที่ทุกสิ่งที่เขาพูด ทุกสิ่งที่เขาทำเป็นเรื่องที่ “ถูกต้อง” ทั้งสิ้น พี่แจ็คบริจาคเลือด เซ็นใบมอบอวัยวะให้ทางการไว้เวลาตัวเองตาย และไม่ยอมมีแฟนจนกว่าจะทำให้เมืองไทยมีแต่วาลันเทียให้ได้

                เขาพูดในสิ่งที่ ยิ่งใหญ่ เขาทำในสิ่งที่ยึดมั่นในอุดมการณ์ ทุกการกระทำของเขา เขาบอกว่าเป็นการกระทำเพื่อเหตุผลที่ยิ่งใหญ่กว่าตัวตนของเขาทั้งสิ้น

                แต่ความโดดเดี่ยวคือสิ่งเดียวที่เข้าได้สร้างขึ้นมา

                ทำไม...

 

                คนอย่าง พี่จี อาร์ท พูดในสิ่งที่เรียบง่าย เขามาที่นี่ไม่ใช่เพราะอุดมการณ์ที่ยิ่งใหญ่ หรือความฝันอันสูงสุดประการใด พวกเขามาที่นี่เพื่อตัวเอง และพวกเขาก็ยอมรับมัน  พวกเขามาเพื่อลดความทุกข์ในใจ เพื่อหาความสงบ นั่นเป็นสิ่งที่น่าอายที่จะกระทำในฐานะมนุษย์ปุถุชนเช่นนั้นหรือ

                คนอย่างพี่จีหรืออาร์ท อาจไม่ได้พบพานความยิ่งใหญ่ หรือหลุดลอยขึ้นเหนือฝูงชนสีเทาผืนใหญ่ แต่อย่างหนึ่งที่พวกเขาจะไม่ต้องพบเจอคือความโดดเดี่ยว พวกเขาเสาะหามิตรภาพกับความสุนทรีย์และได้มันมา

                แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่ใช่คนอย่างพี่แจ็คที่จะพาโลกนี้ไปสู่สถานะที่สูงขึ้น

                บางทีคำว่า “ความเป็นคน” อาจจะต้องมาก่อนคำว่า “อุดมการณ์”

                ไม่มีใครเอาชนะสิ่งที่เป็นจริงโดยรวมได้ ไม่ว่าความเป็นจริงในใจพวกเขาจะเป็นเช่นไรก็ตาม

               

                ในคืนสุดท้ายก่อนที่จะกลับ พี่แจ็คกินเหล้าเมา กลุ่มพี่ๆกระจกเงาเองก็เมามายไม่แพ้กัน

                พวกเขากับพี่แจ็คมีปากเสียงกันเรื่องหลักการ ทะเลาะกันเสียงดัง พี่ๆกระจกเงาทนไม่ไหวในที่สุดก็หนีมานั่งกินกับพวกเราแทน

                พี่แจ็คยังโวยวาย ส่งเสียงดังต่อ ก็เรื่องจนพวกเราชาวค่ายต้องล้มเลิกงานเลี้ยงส่งพวกเราที่ชาวบ้านจัดให้กลางคัน แต่หลังจากนั้นพี่แจ็คก็ยังไม่เลิกส่งเสียง ยังหาเรื่องใส่ตัวต่อไปจนทำให้หลายคนอารมณ์เสีย

 

                และในคืนนั้น พี่แจ็คโดนชาวบ้านที่เค้าอาสามาช่วย รุมกระทืบเจ็บหนัก

 

                พี่แจ็ค พี่จี อาร์ท...

                ผมมองเหล่าฅนอาสากลุ่มนี้  พวกเขามาที่นี่เพื่ออะไร บางคนมาเพื่อหลบหนี บางคนมาเพื่อเติมเต็ม บางคนมาเพราะภาพลวงตา

                ผมมองเหล่าฅนอาสากลุ่มนี้  แล้วถามตัวเองว่า ผมมาที่นี่เพื่อสิ่งใด

                อุดมการณ์? ประเทศชาติ? ชาวบ้าน? อาจจะใช่

                อย่างไรก็ดี สิ่งหนึ่งผมเรียนรู้

                หากสักวันผมค้นพบเหตุที่แท้จริงของการอยู่ตรงนี้ และถ้าหากว่ามันคือเพื่อตัวผมเองแล้วละก็...

 

                ผมต้องไม่อายที่จะบอกมันออกไปดังๆ